Czyste wybory — czyste życie publiczne

Konferencja otwierająca projekt monitorowania finansowania prezydenckiej kampanii wyborczej
Warszawa, 3 czerwca 2005 r.

Fundacja im. Stefana Batorego we współpracy z Instytutem Spraw Publicznych wspierana przez wolontariuszy organizacji obywatelskich przeprowadzi pierwszy w Polsce monitoring finansowania prezydenckiej kampanii wyborczej. Celem przedsięwzięcia jest sprawdzenie zarówno źródeł pochodzenia, jak i wysokości wydatków wyborczych. Monitoring będzie prowadzony zarówno na szczeblu centralnym jak i lokalnym.

Projekt zakończy wiosną 2006 roku, publikacja raportu konfrontującego nasze obserwacje z danymi przedstawionymi PKW przez komitety wyborcze.

Monitoring będzie koniecznym uzupełnieniem kontroli sprawowanej przez Państwową Komisję Wyborczą i media. Ma umożliwić zweryfikowanie legalności finansów wyborczych, stanie się też skutecznym działaniem profilaktycznym ograniczającym poziom korupcji politycznej związanej z wyborami.


Niedawne wydarzenia na Litwie i Ukrainie pokazały, że kandydaci w wyborach prezydenckich, których kampania finansowana jest z niejasnych źródeł, mogą być łatwo manipulowani przez swoich sponsorów. Pokazuje to, jak istotna jest przejrzystość w finansowaniu kampanii wyborczych. Brak przejrzystości życia publicznego jest ciągle ważnym polskim problemem. Sposób finansowania działalności partii politycznych i kampanii wyborczych jest kluczem do ograniczenia korupcji politycznej. Od 2000 roku obowiązuje w Polsce nowe prawo dotyczące finansowania kampanii wyborczych. Jednakże w debacie publicznej przeważają opinie, iż prawo to jest łamane.

Jeśli mielibyśmy, posługując się doświadczeniami demokracji zachodnich, wypunktować grzechy główne finansowania wyborów, ich lista byłaby następująca:

Skandale korupcyjne ostatnich lat udowodniły, że największą bolączką sytemu finansowania polityki w Polsce nie jest bynajmniej nadmierne finansowanie partii z budżetu, ale brak silnej publicznej kontroli nad tym, co partie z tymi pieniędzmi robią. Ostatnie wydarzenia są wykorzystywane przez część polityków do kwestionowania publicznego wspierania partii politycznych.

Prawdziwym kluczem do uzdrowienia sytuacji jest zwiększenie kontroli publicznej — w tym przeprowadzenie społecznego monitoringu finansowania wyborów i wzmocnienie Państwowej Komisji Wyborczej. Niezbędna jest także większa przejrzystość i przygotowanie organów ścigania do zwalczania korupcji politycznej. W tej chwili podjęcie skutecznej walki z korupcją polityczną zależy przede wszystkim od woli politycznej władz i determinacji społeczeństwa obywatelskiego.